ƒˆ/…/‚ƒ

φ‘—¨χ‘ηꐠω“ όυ—‘‘ €κ¨ –ώυϋ

هرچند سفر محمد خاتمی، رييس جمهوری ايران، به عنوان سفر بلند پايه ترين مقام ايرانی در بيش از 40 سال گذشته به افغانستان، می تواند روابط دو جانبه تهران و کابل را بيش از پيش گسترش دهد، اما در شرايط کنونی به نظر می رسد ابعاد منطقه ای و بين المللی اين سفر از اهميتی به مراتب بيشتر برخوردار است.
در واقع، پس از حوادث 11 سپتامبر و به دنبال آن، شکل گيری ائتلاف جهانی برای مبارزه با تروريسم به رهبری آمريکا و سرنگونی رژيم طالبان، افعانستان به عنصری کليدی در عرصه امنيت ملی و سياست خارجی ايران بدل شد.
به سخن ديگر، در موقعيت فعلی، افغانستان از قابليت ايفای نقشی دوگانه در قبال منافع ملی ايران برخوردار شده و همزمان می تواند به عنوان يک تهديد و يا فرصت مورد شناسايی قرار گيرد.
حضور مستقيم نظامی آمريکا در افغانستان از يک سو و متهم شدن ايران از سوی کاخ سفيد به عدم همراهی با ائتلاف جهانی عليه تروريسم از سوی ديگر، تقريبا تمامی مباحث و موضع گيری های محافل سياسی جمهوری اسلامی را در ماه های اخير به زير سايه خود کشانده استدر حالی که جرج بوش، رييس جمهوری آمريکا، ايران را يکی از اعضای محور شرارت خوانده و چند روز قبل نيز بار ديگر بر اين موضع پای فشرد، ايران بارها بر همکاری خود در مبارزه با تروريسم، کمک به نيروهای ائتلاف شمال و داشتن اختلافات شديد با طالبان و القاعده تاکيد کرده است.
در اين ميان، اقدام اخير ايران در تحويل 16 تن از اعضای القاعده که پس از فرار از افغانستان وارد ايران شده بودند، به عربستان نيز به عنوان نمونه ای از همکاری ايران در مبارزه با تروريسم عنوان شده است.
در چنين شرايطی و در حالی که همچنان از احتمال حمله قريب الوقوع آمريکا به عراق برای سرنگون ساختن حکومت صدام حسين سخن گفته می شود، همسو کردن افکار عمومی در سطح بين المللی برای کاهش ضريب احتمال هر گونه اقدام نظامی احتمالی عليه ايران، از جمله اهداف سفر آقای خاتمی به افغانستان است.
در حقيقت بايد اين سفر را همچون اقدامی برای تبديل کردن افغانستان به يک فرصت و نه يک تهديد در حوزه منافع ملی ايران تلقی کرد.
چنين تفسيری، هنگامی اهميت خود را بيشتر نشان می دهد که به ياد آوريم آقای خاتمی در حالی قدم به کابل گذاشت که آمريکا ايران را به کارشکنی در تثبيت اوضاع افغانستان و اقدامات مداخله جويانه در افغانستان متهم کرده است.
هر چند ايران پيش از اين چنين اتهاماتی را رد کرده ، اما سفر آقای خاتمی به افغانستان، می تواند به منزله حمايت عملی و همه جانبه ايران از دولت حامد کرزی و روند بازسازی افغانستان تلقی شود و به تلطيف برخی سياست ها در قبال ايران بينجامد.
گرچه مقامات دو کشور بر تاثيرات مثبت سفر آقای خاتمی به افغانستان اشاره کرده اند و گفته اند که اين سفر روابط دو جانبه را بيش از پيش گسترش خواهد داد، اما پرسش و پاسخ های مطرح شده در کنفرانس مشترک خبری محمد خاتمی و حامد کرزی نيز به خوبی نشان می دهد که پيامدهای منطقه ای و بين المللی اين سفر، بويژه برای ايران، از اهميتی به مراتب بيشتر برخورداراستآقای خاتمی در اين نشست خبری گفت: "خود آمريکايی ها بهتر می دانند که اگر حمايت ايران نبود، مساله افغانستان در همه عرصه ها به اين سادگی حل نمی شد."
رييس جمهوری ايران با اشاره به تحويل 16 تن از اعضای گروه القاعده به عربستان، افزود غير از تحويل افراد مظنون به عضويت در گروه تروريستی القاعده به کشورهای متبوع آنان، دلايل ديگری نيز وجود دارد که نشان می دهد ايران با ترور و تروريسم مخالف بوده وبه طور جدی با آن مبارزه کرده است.
آقا ی خاتمی همچنين به صراحت اتهامات آمريکا مبنی بر دخالت ايران در امور داخلی افغانستان را رد کرد و اظهار داشت: "ادعاهای آمريکا هيچ کدام مبتنی بر مدرک و دليل نيست و کاملا واهی و بی پايه است، زيرا همه می دانند ايران همواره در کنار مردم افغانستان بوده است."
تاکيد رييس جمهوری ايران بر عدم هر گونه مداخله در امور داخلی افغانستان و همراهی کامل با دولت انتقالی، می تواند ضريب آسيب پذيری ايران، از چنين اتهامی را به طور محسوسی کاهش دهد.
تاکيد متقابل حامد کرزی بر همکاری گسترده ايران در شکل گيری دولت موقت و لويه جرگه اضطراری و تداوم کمک های ايران به بازسازی افغانستان نيز، از اهميت قابل توجهی برخورداراست.
با اين حال نمی توان توانايی افغانستان برای ايفای نقشی عمده در روابط پيچيده ايران و آمريکا را بيش از آن که هست، نشان داد.
به باور برخی ناظران، در شرايط کنونی ايران حد اکثر می تواند از روابط دوستانه خود با افغانستان، برای جلوگيری از افزايش خصومت با آمريکا بهره جويد.
آقای کرزی در خصوص روابط ايران و آمريکا اظهار داشته که روابط دو جانبه کشورها به خود آنان مربوط می شود و افغانستان قصد دخالت در اين زمينه را ندارد.
رييس دولت انتقالی افغانستان با اين وجود تاکيد کرد: "ايران و آمريکا دوست افغانستان هستند و تا جايی که بتوانيم ميان کشورهای دوست خود، پيوند دوستی و روابط بهتر ايجاد کنيم دريغ نخواهيم کرد